AYDINLATILMIŞ RIZA ve AYDINLATMA ONAMI

Tıp hukukunun muhatabı biz insanlarız. Beden ve kişilik sahibi olmanın etkisi ve hayatın olağan akışında yaşadığımız sağlık problemleri ile hastaneleri ziyaret etmek ve hekimler tarafından muayene olmak zorunda kalabiliyoruz. Hekimler hastaların rızası ile tedavi uyguluyorlar. Hekimler, hastadan rızayı almak için tedavi öncesi uygun koşullarda kişinin anlayabileceği şekilde aydınlatma yapmakla yükümlüdürler.

Hekim sözleşmesi esasen bir vekalet sözleşmesidir. Sözleşme düzenleme süreci hekim ve hasta arasında meydana gelir. Hekim hastasını özenli ve basiretli bir vekil gibi hareket etme borcu kapsamında bilgilendirme yükümlülüğü altındadır. Hekim, vekâlet sözleşmesinin genel özelliğinin bir neticesi olarak sonucu taahhüt etmez süreci taahhüt eder. Aydınlatmasını titiz bir şekilde yaparsa gerekli dikkat ve özeni göstermek koşulu ile meydana gelen olumsuz sonuçlardan sorumlu değildir.( Yargıtay 4. Hukuk Dairesi, 2175/4735, 10.04.1980) Hekimin tıbbi müdahale sırasında gerekli dikkat ve özeni gösterip göstermediğini tespit etmek teknik bir mesele olup hâkimin takdirinde değildir. Bu nedenle sağlık hukuku ile ilgili davalarda teknik bilirkişilerden görüş alınır. Aydınlatılmış onam, hekimin sorumluluğu ve gerçekleştirdiği tıbbi müdahaleyi hukuki anlamda doğru hale getirebilecek bir kurumdur. Korunmak istenen hukuki durum, kişilerin vücut bütünlüğüdür. . Anayasanın 17/2 madde fıkrasında ‘Tıbbi zorunluluklar ve kanunda yazılı haller dışında, kişinin vücut bütünlüğüne dokunulamaz; rızası olmadan bilimsel ve tıbbi deneylere tabi tutulamaz’ demektedir Herhangi bir komplikasyonun gerçekleşmesi ihtimalinde hekimin kusur ya da ihmalinin bulunmaması hekimin sorumluluğunu ortadan kaldırmaz hastanın bu riskler hakkında bilgilendirilmiş ve hasta tarafından sonuçların da göze alınmış olması gerekir.

 

 

 

 

 

TIBBİ MÜDAHELENİN UNSURLARI

1.YETKİLİ KİŞİ

Müdahaleyi yapacak kişi hekim olmak zorundadır. Hekimin Türk Vatandaşı olması şartı yapılan değişiklikler ile kaldırılmıştır.

Yargıtay bir kararında, “hekimin hastanedeki çalışma saatleri dışında kendisi nöbetçi bulunmadığı bir dinlenme zamanında bulunsa bile, hekimliğinin yalnız kendi uzmanlık bölümü ile ilgili olan bir hastalığın muayene ve tedavisi için çağrıldığında hemen gitmesi ve gereğini yapmakla görevli sayılması gerektiğine karar vermiştir. (CGK, 09.01.1991, 1/1)

  1. ENDİKASYON ŞARTI

Endikasyon tanımı; hastada belli bir tedavi veya müdahale uygulanmasına karar verilmesini gerektiren durum ya da belirtidir. Her durum vuku bulduğunda varlığı titizce araştırılmalıdır. Tıbbi gereklilik bulunmaması durumunda şahsın kişilik hakları ihlal edilecek özel hukuk kapsamında tazminat sorumluluğuna, ceza hukuku kapsamında ise birtakım suçlara sebebiyet verebilecektir. Cinsiyet değişikliği, suni döllenme gibi müdahaleler tedavi amacına doğrudan bir tedaviyi amaçlamamasına rağmen, dolaylı olarak tedaviyi amaçlayan müdahalelerdir. Bu sebeple, söz konusu müdahaleler bakımından da aynı esasların geçerli olduğu düşünülmektedir.

  1. MÜDAHALEDEN ÖNCE HASTANIN AYDINLATILMIŞ RIZASININ ALINMASI

Aydınlatılması gereken kişi, hastanın temyiz kudretine sahip olması koşuluyla, kural olarak bizzat hastanın kendisidir. Temyiz kudretine sahip olmayan hastalar bakımından aydınlatılacak kişi, hastanın kanuni temsilcisi olacaktır. Temyiz kudretine sahip küçük ya da kısıtlılar açısından her somut olayda değerlendirme yapmak gerekecek ve ilgilinin durumu incelenerek verdiği kararın etki ve sonuçlarını değerlendirip değerlendiremeyeceği tespit edilecektir.

Bu zorunluluk yasal mevzuatlarda ( 1219 Sayılı Tababet ve Şuabat San’atlarının Tarzı İcrasına Dair Kanun, Türk Medeni Kanunu, 2238 Sayılı Organ ve Doku Alınması, Saklanması, Nakli Hakkında Kanun, Hasta Hakları Yönetmeliği ) geçmektedir. Aydınlatılmış rıza, ‘tedavi uygulamasının risk ve yararlarını kapsayan, hekim tarafından kaliteli düzeyde ve titiz bir şekilde açıklanmasından ve hasta tarafından hiçbir tereddüde yer kalmayacak şekilde anlaşılmasından sonra, tıbbi tedavinin ya da uygulamanın hasta tarafından gönüllülükle kabulü’ olarak tanımı yapılabilir. Şekli konusunda ise sekil serbestisi bulunmaktadır. mevzuat arama

HEKİMİN SORUMLULUĞU

Vekâlet sözleşmesi sonucu, hekim özel hukuk anlamında her türlü kusurundan sorumlu olacağından kusur oranına göre tazminattan indirim yapılamaz. Hastanın zararın oluşumunda veya artmasında etkisi varsa tazminattan indirim yapılabilir. Ceza hukuku anlamında kusurun/taksirin ağırlığı dikkate alınacaktır. Aydınlatma ve rıza ispat şekli konusunda tıbbi müdahalenin şekli ve önemine göre ispat şekli ve yükü de değişiklik gösterebilir. Uygulamada ispat açısından genellikle “aydınlatılmış onam formu” diye anılan matbu formlar ile hastaların aydınlatıldığı görülmekte ise de bu şekilde yapılan bir işlem olayın özelliğine göre sorumluluktan kurtulmaya her zaman yeterli olmamaktadır. (Yargıtay 13. Hukuk Dairesi, 4219/10660)

Aydınlatma çeşitleri tedavi aydınlatması, otonom aydınlatması ve risk aydınlatması olarak türlere ayrılır. Komplikasyon tıbbi müdahalenin gerekli olduğu (endikasyon şartının oluştuğu) hallerde hekim tarafından gerekli dikkat ve özenin gösterilmesine karşı oluşan istenmeyen durumlardır. Komplikasyon durumlarında hekim elinden gelen tüm dikkat ve özeni göstermiş ve bu durumun gerçekleşme ihtimali de hastaya önceden bildirilmiş olmalıdır. Şayet tıbbi müdahalenin olası komplikasyonu sonucu hasta zarar görmüş lakin bu komplikasyonun gerçekleşme ihtimali konusunda gerekli aydınlatma hastaya yapılmamış ise hekim aydınlatma yükümlülüğünü ihlal etmesi sebebi ile yine sorumlu olacaktır.( hatalı tıbbi müdahale, tıbbi malpraktis) İspat yükü hekimin üzerindedir.

 

KAYNAKÇA

Hasan Petek/Meral Gürbüz, Sağlık Hukuku, Anadolu Üniversitesi, Eskişehir 2013

Göçmen, Sağlık Hukuku Kurultayı, Türkiye Barolar Birliği, Ankara, 1-3 Kasım 2007

Mehmet Ayan, Tıbbi Müdahaleden Doğan Sorumluluk, Ankara 1991

Hakan Hakeri, Tıp Hukuku, Seçkin Yayıncılık, 2012

Özpınar, Özel Tıbbi Müdahaleler, Sağlık Hukuku İleri Eğitim Programı Ders Notları, Türkiye Barolar Birliği, Ankara 2014

Sağlık Hukuku Kapsamında Aydınlatılmış Onam Beste BULUT – Selin KARAKUŞ ÖZKAYA İstanbul, 2017

Hanyaoğlu&Acar Hukuk Bürosu Stj. Av. Mine Uyaroğlu

 

Av. Uğur ŞİMŞEK  Sağlık Hukukunda AYDINLATILMIŞ RIZA

                                                                 BETÜL YUCA / 

 

 

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

0