KİTLE FONLAMASI (CROWDFUNDİNG)

(Görselin kaynağı : https://www.treehugger.com/corporate-responsibility/crowdfunding-gets-more-green-initiatives-ground.html )
(Görselin kaynağı : https://www.treehugger.com/corporate-responsibility/crowdfunding-gets-more-green-initiatives-ground.html )

İlk olarak ABD’de çıktığı tahmin edilen kitle fonlaması (crowdfunding), genellikle internet aracılığı ile finansal kaynak yaratmak için kullanılan kamuya açık bir çağrı mekanizmasıdır. Yatırım sistemine yeni bir soluk getiren kitle fonlaması, şirketlere değil fikir ve projelere destek sağlayan alternatif bir finansman aracıdır. Son yıllarda ortaya çıkmasına rağmen ABD ve Avrupa’da hızla yayılmış olan crowdfunding kültürü Türkiye’deki imece kültürüne benzemekte olup ilerleyen yıllarda ülkemizde de hızla yaygınlaşacağı tahmin edilmektedir. Dünya Bankası tarafından yayınlanan 2013 yılı raporuna göre 2025 yılında 90 milyar USD’ye erişmesi öngörülen bu kaynağın dünya risk sermayesi toplam hacminin 1.8 katı büyüklüğünde bir gelişim göstermesi beklenmektedir.

Finansman ihtiyacına konu olan fikir ve projeleri sunanlar ile bu fikir ve projelere inanıp destek olan ya da olmak isteyen kitlelerin buluştuğu yerler ise crowdfunding platformları olarak nitelenir. Türkiye’de kitle fonlamasına ilişkin usul ve esasların düzenlenmesi görevi Sermaye Piyasası Kurulu’na verilmiş olup kitle fonlama platformlarının faaliyette bulunabilmeleri Kurul tarafından listeye alınmalarına bağlıdır. Kitle fonlama platformlarınn listeye alınma şartları 3/01/2019 tarihinde görüşe açılan 6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanununun 35/A ve 99 uncu maddelerine dayanılarak hazırlanan Paya  Dayalı  Kitle  Fonlaması Tebliğ Taslağı’nın 5. Maddesinde belirtilmiştir.

MADDE 5 – (3) Platformun Kurulca listeye alınabilmesi için aşağıdaki şartları yerine getirmesi zorunludur:

(a) Anonim ortaklık olması ve asgari 1.000.000 Türk Lirası olan sermayesinin tamamının nakden ödenmiş olması,

(b) Paylarının tamamının nama yazılı olması,

(c) Ticaret unvanında “Kitle Fonlama Platformu” ibaresinin bulunması,

(ç) Esas sözleşmesinin Tebliğde yer alan hükümlere uygun olması ve esas sözleşmesinin faaliyetlere ilişkin maddesinde platformun münhasıran kitle fonlaması faaliyetinde bulunacağının belirtilmesi…

5/12/2017 tarihinde yayınlanan 7061 sayılı torba kanunla kitle fonlaması yasal olarak kabul edilmiş ve kurul tarafından onaylanmamış kitle fonlama platformlarının önüne geçilmiştir. Bu platformların halka açık şirket sınıfında yer almayacağı belirtilerek ilgili platformlar her gelişmeyi KAP’a bildirmek, sayfalarca belge hazırlamak gibi bazı zorunluluklardan kurtarılmışlardır.

SİSTEMİN İŞLEYİŞİ

Kitle fonlaması sistemi üçlü bir yapıdan oluşmaktadır. Bunlar girişimci (proje sahibi), yatırımcı (fon sağlayıcısı) ve bunlar arasında arabulucu hizmeti veren online kitle fonlaması platformlarıdır.

(Görselin kaynağı : http://www.justact.org.uk/2015/05/26/how-can-crowdfunding-work-for-your-community-project/ )

Proje sunumu: Hazırlanan metin, çizim ve videolar, tercih edilen crowdfunding platformuna konularak projenin kitlelere sunumu gerçekleştirilir. Platformun işlevi projenin tanıtımı için gerekli ortamı oluşturmak ve destek verenlerin yapacağı ödemeleri belli bir komisyon kesintisi sonrası proje sahibine iletmek olup proje ya da fon talep eden kişi için herhangi bir garanti vermez.

Ödül: Projeyi destekleyen kişilere, yapacakları katkı tutarına göre önceden belirlenen ödüller vaad edilir. Proje hayata geçirildiğinde ücretsiz ürün temini, teşekkür yazısı gönderilmesi, destekçilerin isimlerinin duyurulması, hatta oluşturulan ürüne destekçi kişinin isminin verilmesi olası ödüllere örnek olarak gösterilebilir.

Fon temini: Katılımcılar uygun gördükleri projeye dilediği miktarda katkı sağlar, ödemeler aracı konumundaki crowdfunding portalı tarafından gerçekleştirilir. Öngörülen sürede hedef rakama ulaşılırsa, platform sahibi %5 ile %10 arasında değişen oranlarda komisyon bedelini keserek toplanan fonu proje sahibine öder. Bazı platformlar, önceden belirlenen fon tutarının öngörülen sürede temin edilememesi halinde, o zamana kadar toplanan fonları herhangi bir kesinti yapılmadan katılımcılara iade etmektedir. Bazı platformalar ise belirlenen süre sonunda hedeflenen rakama ulaşılamamış olsa dahi, o ana kadar toplanan fonu komisyonunu alarak proje sahibine ödemektedir.

KİTLE FONLAMASI MODELLERİ

(Görselin kaynağı : https://www.challenge.org/resources/how-to-receive-crowdfunding/ )

Finansal Sonuç Doğurmayan Modeller

  1. Bağış Temelli Kitle Fonlaması (Donation-based Crowdfunding): Fonlama  yapan  bireylerin  maddi  bir  çıkar  beklentisi  olmaksızın  daha  çok  belirli  hayır işlerinin  yapılması  için tercih  ettiği  fonlama türüdür. Bu modelde hayırseverlik, yardımlaşma ve toplumsal destek motivasyonu ön plana çıkmaktadır  Bu  model  aracılığıyla  birçok  sosyal  sorumluluk  projesi gerçekleştirilmiştir.  En  genel  örneği  okullarda  kütüphane  kurulması  şeklinde  görülmektedir. Uluslararası  olarak  bakıldığında  bağış  yoğun  portal  türlerine  örnek  olarak  GoFundMe  ve Crowdrise örnek verilebilir. 
  2. Ödül Temelli Kitle Fonlaması (Reward-based Crowdfunding): Destekçilerin  parasal  değeri  olmayan  ürünler  veya  ödüller  karşılığında  girişim projelerine  destek  sağladığı  kitle  fonlaması  modelidir. Uygulamada  en  çok  karşılaşılan  ve  kitle  fonlaması denildiğinde  ilk  akla  gelen  yöntem  olarak  da  kabul  edilir.  Bireylerin  yeni  bir  ürün geliştirmek  ve  kurumların  ise  çalışmaya  başlamak  için  fon  talep  ettikleri  kitle  fonlaması modelidir.  Birçok  teknolojik ürün,  film  projeleri  ve  kuruluş aşamasındaki  şirket  bu  yöntemle başarıya ulaşmıştır.  Bunlardan  en çok  bilineni Kickstarter  üzerinden tanıtımı  yapılan “Pebble” adı verilen akıllı saat projesidir. Proje 66.673 destekçi sayısına ulaşarak  toplamda  12,8  Milyon dolar  fonlanmıştır. Ödül  temelli  kitle en  yoğun  uygulanan  kitle  fonlaması  modeli  olma  özelliği  taşımaktadır.  Bu yöntemin yoğun olarak kullanıldığı portal türünde ise en bilinen örnekler şunlardır: Kickstarter, Indiegogo..

Finansal Sonuç Doğuran Modeller

 Bu fonlama başlığı altında bahsedilecek olan modellerde fon sağlayan bireyler  projenin başarıya ulaşması halinde maddi  haklar  veya  kazançlar  elde  etmektedir. Bu tip kitle fonlaması uygulamaları  genel  manada  yatırıma  ortak  olma  ve  borç  karşılığı  faiz  getirisi  elde  etme uygulamaları olarak görülmektedir.  

  1. Borç Temelli Kitle Fonlaması (Debt-based Crowdfunding): Borç temelli kitle fonlaması, borç verenin projeye finansman sağladığı ve borç alanın ise bunun  karşılığında  faiz  gideri  ödediği  bir  borçlanma  yöntemidir.  Fon  sağlayıcılar  sabit  faiz getirisi  bekledikleri  bir girişime  destek  olarak hem maddi  çıkar  elde  etmekte  hem de  yeni  bir fikrin gelişmesine katkı sağlamaktadırlar. Şirket varlıkları ile teminat altına alınmış olan bu borçlanma türü teminatsız borçlanmaya göre daha güvenli görülüp yatırımcılar  tarafından  desteklenmektedir.  Bu  kapsamda  faaliyet  gösteren  portal  türleri: Prosper, FundingCircle, LendingClub…
  2. Hisse Temelli Kitle Fonlaması (Equity-based Crowdfunding): Hisse  temelli  kitlesel fonlamada girişimciler  projelerine  ortak aramaktadırlar. Fon sağlayıcılar ilgili projeye destek vermeleri halinde şirket tarafından ihraç  edilmiş  hisse  senetlerini  satın  alırlar.  Bu  model  öz  sermaye  ortaklığı  olarak görülmelidir. Massolution 2013 kitle fonlaması endüstrisi raporuna göre Hisse Temelli Kitle Fonlaması modeli diğer tüm modellere kıyasla 40 kat daha hızlı büyümekte olup bu modelin ilerleyen yıllarda ülkemizde de en yoğun kullanılacak model olması beklenmektedir. Hisse  temelli  kitle  fonlamasına  aracılık  eden  uluslararası platformlara Crowdcube, FundedByMe, Companisto ve Invesdor örnek olarak gösterilebilir.

TÜRKİYE’DEKİ KİTLESEL FONLAMA PLATFORMLARI

Dünyada en popüler kitlesel fonlama sitesi Kickstarter olup bu site üzerinden bugüne kadar 147,370 proje fonlanmış ve toplamda $3,794,142,982 para toplanmıştır. Ülkemizde 2013 yılından itibaren bu amaçla faaliyet gösteren portallar oluşturulmaya başlansa da ancak 2017 yılı itibariyle varlığı yasal olarak tanınmıştır. Ülkemizdeki bu portallardan bazılarının bilgilerine aşağıda yer verilmiştir.

  • Arıkovanı: Girişimcilerin geliştirdikleri teknoloji ve inovasyon odaklı projelerin hayata geçmesi için ihtiyaç duydukları kaynağı toplumdan edinmesini sağlayan bir kitlesel fonlama platformudur.

Tür: Ödül Bazlı

Fonlamaya Açılan Proje: 67

Hedefine Ulaşan Proje: 34

Toplanan Toplam Fon: 4.710.885 TL

Başarıya Ulaşan Fon: 4.314.142 TL

  • Fonbulucu: İş fikri, proje ve buluş sahiplerine erken dönem finansal destek sağlayan kitle fonlaması platformu, ayrıca her ay ‘Fikirler Yarışıyor’ adında hem para hem de bir çok ödülün verildiği bir fikir yarışması düzenliyor. Yarışmada dereceye giren fikirler projeye dönüştürülerek platformda fonlamaya sunuluyor.

Tür: Ödül / Bağış Bazlı

Fonlamaya Açılan Proje: 62

Hedefine Ulaşan Proje: 8

Toplanan Toplam Fon: 164.436 TL

Başarıya Ulaşan Fon: 96.416 TL

  • Fongogo: Her türlü projenin hayata geçmesi için ihtiyaç duyulan sermayenin kitlelerin desteğiyle bir araya getirilmesine aracı olan bir pazar yeridir.

Tür: Ödül ve Bağış Bazlı

Fonlamaya Açılan Proje: 422

Hedefine Ulaşan Proje: 130

Toplanan Toplam Fon: 2.446.599 TL

Başarıya Ulaşan Fon: 2.173.434

  • ideanest: 1991 yılından beri Türkiye’de teknolojinin gelişmesi için birçok finansal destek sunan TTGV tarafından yeni fikirleri desteklemek amacı ile kitle fonlama konseptinin bağış bazlı özgün bir uygulaması olarak hayata geçirilen bağış bazlı kitlesel fonlama platformudur.

Tür: Bağış Bazlı

Fonlamaya Açılan Proje: 10

Hedefine Ulaşan Proje: 9

Toplanan Toplam Fon: 315.469 TL

Başarıya Ulaşan Fon: 315.469 TL

KAYNAKÇA

https://en.oxforddictionaries.com/definition/crowdfunding

http://www.spk.gov.tr/Sayfa/Dosya/1292

http://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2017/12/20171205-12.htm

https://www.ey.com/tr/tr/services/tax/dijital-vergi-kitlesel-fonlama

http://dergipark.gov.tr/download/article-file/494353

http://siteresources.worldbank.org/EXTANNREP2013/Resources/9304887-1377201212378/9305896-1377544753431/1_AnnualReport2013_EN.pdf

FADİME GÜL BAYIN/ ANKARA ÜNİVERSİTE HUKUK FAKÜLTESİ

(Visited 58 times, 1 visits today)

Leave A Comment

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir